Kiểm soát côn trùng khi đánh giá HACCP, ISO 22000, BRCGS: đánh giá viên xem gì?

Trong mọi cuộc đánh giá an toàn thực phẩm, từ HACCP, ISO 22000, FSSC 22000 đến BRCGS, kiểm soát động vật gây hại là một trong những phần đánh giá viên xem kỹ nhất. Một vết phân chuột trong kho hay một tấm keo đầy ruồi không có hồ sơ xử lý đều có thể trở thành điểm không phù hợp, thậm chí ảnh hưởng đến kết quả chứng nhận.

Bài viết này tổng hợp những gì đánh giá viên thường kiểm tra trong chương trình kiểm soát côn trùng, để nhà máy chuẩn bị trước, thay vì chạy theo khắc phục sau mỗi đợt đánh giá. Nội dung được biên soạn từ kinh nghiệm thực tế của chuyên gia côn trùng học ACE và đánh giá viên trưởng FSSC 22000 tại BioX.

Các tiêu chuẩn yêu cầu gì về kiểm soát động vật gây hại?

• HACCP (theo nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm của Codex): kiểm soát động vật gây hại là một phần của chương trình tiên quyết. Cơ sở phải ngăn chặn xâm nhập, loại bỏ nơi trú ẩn, giám sát và xử lý kịp thời.
• ISO 22000 và FSSC 22000: yêu cầu chương trình tiên quyết; với nhà máy sản xuất thực phẩm, nội dung chi tiết nằm ở mục Kiểm soát động vật gây hại (Pest control) của ISO/TS 22002-1.
• BRCGS Food Safety: có mục riêng về quản lý động vật gây hại (Pest management), yêu cầu khá cụ thể về nhà cung cấp dịch vụ, sơ đồ thiết bị, hồ sơ, phân tích xu hướng và khảo sát chuyên sâu định kỳ.

Dù cách viết khác nhau, các tiêu chuẩn đều xoay quanh một câu hỏi: cơ sở có chủ động phòng ngừa và chứng minh được bằng hồ sơ hay không.

8 nội dung đánh giá viên thường kiểm tra

1. Hợp đồng và năng lực nhà cung cấp dịch vụ: hợp đồng còn hiệu lực, phạm vi dịch vụ, tần suất, chứng chỉ đào tạo của kỹ thuật viên. Nếu tự thực hiện, nhân sự phụ trách phải được đào tạo phù hợp.
2. Sơ đồ thiết bị: sơ đồ mặt bằng thể hiện vị trí, mã số từng trạm bả chuột, bẫy, đèn bắt côn trùng; khớp với thực tế tại hiện trường và được cập nhật khi thay đổi.
3. Loại thiết bị theo khu vực: trạm bả có khóa ở vòng ngoài; bẫy cơ học hoặc bẫy dính trong khu sản xuất và kho; tránh dùng bả độc trong khu sản xuất và kho trừ khi đang xử lý sự cố và có đánh giá rủi ro; đèn bắt côn trùng đặt đúng vị trí.
4. Báo cáo mỗi lần kiểm tra: ghi rõ hoạt động phát hiện được, hóa chất đã dùng, khuyến nghị cho cơ sở.
5. Danh mục hóa chất: hóa chất được phép sử dụng, kèm phiếu an toàn hóa chất (SDS), nhãn, nồng độ, vị trí sử dụng.
6. Phân tích xu hướng: số liệu theo tháng, quý cho từng khu vực và từng loại dịch hại, chứ không chỉ là từng tờ báo cáo rời rạc.
7. Hành động khắc phục: khi phát hiện hoạt động của dịch hại, cơ sở đã làm gì, ai làm, khi nào, hiệu quả ra sao.
8. Ngăn chặn xâm nhập: cửa đóng kín, rèm nhựa, lưới chắn côn trùng, khe hở chân tường, đường ống, cống thoát nước. Đánh giá viên thường tự đi kiểm tra hiện trường.

Những điểm không phù hợp thường gặp

• Sơ đồ thiết bị cũ, số trạm trên sơ đồ khác với thực tế.
• Báo cáo ghi "không phát hiện" nhưng tại hiện trường có dấu vết chuột, gián.
• Không có phân tích xu hướng, hoặc có nhưng không ai đọc và hành động.
• Đèn bắt côn trùng đặt trên dây chuyền, đối diện cửa ra vào, không có hồ sơ thay bóng UV.
• Khuyến nghị của nhà cung cấp dịch vụ lặp đi lặp lại nhiều tháng nhưng không được xử lý.
• Hóa chất trong kho không có trong danh mục được phê duyệt.

Chuẩn bị trước đợt đánh giá: checklist nhanh

• Đối chiếu sơ đồ thiết bị với hiện trường, cập nhật nếu có thay đổi.
• Kiểm tra đủ báo cáo dịch vụ 12 tháng gần nhất.
• Rà phân tích xu hướng, đánh dấu các khu vực tăng bất thường và hành động đã thực hiện.
• Đóng hết các khuyến nghị còn tồn, hoặc có kế hoạch kèm thời hạn.
• Kiểm tra hồ sơ thay keo, thay bóng đèn UV.
• Đi một vòng hiện trường tìm khe hở, cửa hỏng, rác tồn đọng.

BioX đồng hành cùng nhà máy như thế nào?

BioX triển khai chương trình kiểm soát côn trùng tổng hợp IPM cho nhà máy thực phẩm: khảo sát và đánh giá rủi ro, lập sơ đồ thiết bị, kiểm tra định kỳ, phân tích xu hướng và chuẩn bị hồ sơ trước đợt đánh giá. Với côn trùng bay, xem thêm hướng dẫn bố trí đèn bắt côn trùng trong nhà máy thực phẩm. Với chuột, xem dịch vụ kiểm soát chuột.

Rà soát chương trình kiểm soát côn trùng trước đợt đánh giá: gọi hotline 0936 006 303 hoặc gửi yêu cầu khảo sát.